فصل ششم

فساد اداری

ارائه دهنده  : آقای علی اصغر اشرف

مقدمه

فساد اداری پدیده ای جهان شمول است که نظام اداری هرکشوری کم و بیش از آن رنج می برد . مدیریت دولتی برای مدیریت فساد به ابزارهای متعددی متوسل شده و اندیشمندان مدیریت دولتی نیز دیدگاه های مختلفی برای مدیریت فساد ارائه کرده اند . یک از آنها ، "دیدگاه زندان تمام دید " است که بر اساس آن فناوری اطلاعات ،کلید اصلی و توانساز کنترل فساد با مدیریت دولتی است به عبارت دیکر ،فناوری اطلاعات به ابزار موثری برای کنترل مدیریت تبدیل می شود که بر همه جوانب سازمان نظارت دارد . هدف اصلی این فصل ،در کنار نقد دیدگاه بالا،این است که فناوری اطلاعات بعضا" اثر قابل توجهی بر مدیریت فساد ندارد و در بعضی موارد فرصت های جدیدی برای فساد ایجاد می کند .

فناوری اطلاعات نمی تواند خود به خود فساد را کاهش دهد ، بلکه در برخی موارد خود به عامل اصلی فساد اداری تبدیل می شود .

فساد چیست ؟

فساد پدیده ای  جهانی است که همه کشورهای جهان (از کشورهای پیشرفته گرفته تا در حال توسعه )از آن رنج می برند . در متون سیاسی و اداری ،تعاریف متعددی از واژه فساد ارائه شده است ، اما بطور کلی تشوبق به خطاکاری افراد از طریق پرداخت رشوه یا دیگر ابزار غیر قانونی و نادرست فساد نام دارد.

فساد اداری چیست :

دراین فصل بر فساد اداری در بخش دولتی تاکید می شود . فساد اداری سوء استفاده نهادینه شده شخصی از منابع عمومی به وسیله مستخدمان کشوری "تعریف شده است 

ویژگی فساد اداری

Øفساد مفهومی فرهنگ محور است
Øفساد از منظر اقتصاد و مدیریت دولتی عامل مثبتی تلقی می شود
Øفساد پدیده  فراگیری است
 
دلایلی بر جلوگیری از فساد اداری
•فساد, منابع ارزشمند اقتصادی به درون فعالیتهای غیر مولد سوق     می دهید احتمال تحقق اهداف دولت را کاهش می دهد .
•فساد ,زمان کارکنان بخش دولتی را به سوی فعالیتهای غیر سازنده سوق می دهد و به این ترتیب کارایی سازمان را کاهش می دهد .
•فساد ، به دلایلی پنهان و غیر قابل محاسبه بودن پدیده ای غیر دموکراتیک است و به فرآیند ها و نهادهای دموکراتیک آسیب می رساند .
 
الگوهای مختلف کنترل فساد

برای کنترل فساد الگوهای مختلفی ارائه شده است ،دشمن اصلی فساد ،شفافیت است ، یکی از فنونی که در سالهای اخیر برای کنترل و کاهش فساد در مدیریت دولتی مدنظر قرارگرفته ،دولت الکترونیک است .از فناوری اطلاعات و ارتباطات انتظار می رود شفافیت فرآیند های اداری و تصمیم گیری را افزایش دهد .

یکی از الگوهای کمکی ,الگویی است که بنتهام  مطرح کرد.این الگونوعی فناوری است که به مدیر یا دفتر مرکزی مجازی سازمان یا شرکت اجازه می دهد فعالیت همه زندانیان را زیر نظارت و کنترل کامل داشته باشد  .

براین اساس ، فناوری اطلاعات می تواند به مدیران اجازه دهد همه فعالیتهای پنهان و آشکار کارکنان خود را زیرنظر داشته باشند و به این ترتیب فساد را کنترل کنند (ramasoota.1998) . براین اساس، نقش فناوری اطلاعات در کاهش فساد حایز اهمیت است .

 نقش کلیدی فناوری اطلاعات در کاهش فساد اداری

فن اوری اطلاعات را می توان بهترین شیوه مبارزه با فساد اداری در زمان حاضر تصور کرد . بنابراین دولت الکترونیک با هزینه کمتر خدمات عمومی بهتری را به به شهروندان ارائه خواهد داد . همچنین با دستیابی عامه به اطلاعات و پاسخگویی بیشتر دولت به شهروندان ، فساد ریشه کن خواهد شد . به عبارت دیگرفناوری اطلاعات باشفاف سازی امور مالی و تدارکات در سازمان های دولتی ، و همین طور  با قطع رابطه شهروندان با متصدیان امور در بخش دولتی و تسریع در انجام امور شهروندان ،ریشه فساد اداری را می خشکاند

تاثیر فن آوری اطلاعات بر کنترل فساد در بخش دولتی

مورد 1: شرکت دولتی راه آهن ؛ تخصیص جاها ورزو(صندلی  خالی )

مورد 2 : وزارت امور عمومی آفریقای جنوبی ؛ کارکنان خیالی در وزارتخانه

مورد 3 : دانشگاه های دولتی؛ دفتر ثبت نمره ها و کارنامه پایان ترم دانشجویان

مورد4 : نظام پذیرش دانشجو ؛ نمره های داوطلبان

مورد 5 : واحدهای گمرک ؛ اطلاعات شرکت های ناظر بر مبادله های صادرات و واردات

مورد 6 : متن سخنرانی وزیر

مورد 7 : بانک های معتبر بین المللی ؛ رمز ورد به پایگاه اطلاعاتی

مورد 8 : سازمان سنجش کشور ؛ نمره های آزمون داوطلبان

تاثیر فناوری بر کنترل فساد

Øکشف و از بین بردن فساد اداری
Øبی تاثیری فناوری بر فساد اداری
 
1- کشف و از بین بردن فساد اداری
 

متصدیان امور در این سازمان ها به منابع ارزشمندی دسترسی دارند ،منابع ارزشمند عبارتند از تهیه و تدارک نوعی خدمات ، و ارائه مجوز قانونی برای انجام فعالیتهای مختلف یا ارئه اطلاعات اررشمندی که ره آوردهای اقتصادی و سیاسی ، اجتماعی و ...

مدیران و کارکنان از مهارتها ، اعتماد مردمی و آزادی عمل مناسبی برای اتخاذ تصمیم هایی درباره ارائه این نوع منابع بهره مندند

ایجاد تغییرات براساس رایانه ای سازی نظام ها

v    مهارتها
v    اعتماد و اطمینان
v    دسترسی
v    کنترل
 
2- بی تاثیری فناوری برفساد اداری

در مورد های 1و4 رایانه ای کردند نظام هیچگونه تاثیری بر فساد نداشت نظام های اطلاعاتی رایانه ای فساد رایانه ای مرتبط نشده بود

عوامل موثر بر تاثیرگذاری فناوری اطلاعات بر فساد اداری

Øوجود فناوری اطلاعات
Øطرح نظام اطلاعاتی و تصمیم های مدیریت
 
عوامل سازمانی و محیطی بر فساد اداری
Øفساد  احتیاج
Øفساد مبتنی بر حرص و آز

 فساد  احتیاج

فساد  احتیاج؛که کارکنان اداری حقوق و دستمزد کم رتبه شغلی  پایین ایجاد می کنند . ممکن است  نظام های اطلاعاتی رایانه ای به قصداز بین بردن برخی از این فعالیتها طراحی شده باشد به این ترتیب فساد ،تقریبا" از نو ، در جای دیگر ظهور می کند.

فساد مبتنی بر حرص و آز

فساد مبتنی بر حرص و آز دارای حقوق و دستمزد بالا این دسته از کارکنان پست های مهمی دارند . زیرا در پستی قرار گرفته اند که زمینه دریافت درآمدهای کلان برای آنها وجود دارد . توجه به قدرت این کارکنان در تعیین محیط کارخود ، نظام اطلاعاتی رایانه ای بعید است که بتواند فساد آنها را کاهش دهد ، مگر آن که نظارت بیرونی بسیار نیرومندی بر آنها اعمال شود

مجموعه عوامل تشکیل دهنده فساد

Øعوامل خرد
Ø    عوامل کلان
 
نتیجه گیری

 >فساد اداری به شکلهای متعددی خود را نشان میدهد

>دشمن فساد اداری ,شفافیت است

>یکی از ابزارهای شفافیت ,فن اوری اطلاعات میباشد

>با وجود فن اوری اطلاعات,فسادبه شکل دیگری بروز میدهد

 

 نقاط فساد زایی سازمان های دولتی
Øتدارکات عمومی :واحدهایی که کارخرید تارک مورد نیاز سازمان های دولتی را بر عهده دارند
Øمناقصه ها و مزایده ها که در مقوله های مختلف انجام می گیرد
Øمصاحبه های استخدامی
Øواگذاری امور تصدی به شرکت های خصوصی
 
عوامل مقاومت کارکنان ازفن آوری و نظام های اطلاعاتی
Øترس از بیکار شدن
Øترس از نداشتن مهارت برای کار با نظام های اطلاعاتی مبتنی بر فناوری اطلاعات
Øدغدغه های تاثیرات منفی رایانه ها بر روح و جسم کارکنان
 
راهکارهای مقابله با مقاومت کارکنان وفساد
ü   اگر نظام رایانه ای تاثیری بر فساد نخواهدداشت این موضوع را به نحوی ظریف روشن کنید .
 ü  اگر نظام رایانه ای بر فساد تاثیر خواهد داشت و ذی نفعان چنان قدرتمند نیستند ،محکم پیش روید و احتمال دهید که بر مقاومت غلبه خواهید کرد
ü   اگر نظام رایانه ای بر فساد تاثیری بر نخواهد داشت و ذی نفعان قدرتمندند،برنامه های طراحی را طوری تغییر دهید که فرایندهای کلیدی فساد زا در معرض نظارت فناوری اطلاعات قراربگیرند .